Yönetmeliğin sektörümüzde en çok tartışılan maddelerinden biri, yetki belgesi şartlarını düzenleyen Madde 6'daki hibrit/elektrikli araç zorunluluğu. Nüfusu 30 bini aşan büyükşehir ilçelerinde faaliyet gösterecek işletmelerin filosunda en az 2 aracın hibrit veya elektrikli olması, bu 2 araçtan en az birinin de Türkiye'de üretilmiş olması gerekiyor. Bu şart, asgari filo şartıyla birlikte 1 Ocak 2028'den itibaren tam olarak uygulanmaya başlanacak; yani önümüzde bir geçiş süresi var, ama sektörümüzü uzun vadede etkileyecek bir yük olduğu da değişmiyor.

Bölgemizden bir işletme sahibiyle bu maddeyi konuştuk. Kendisi, sayının filo büyüklüğüne göre hiç değişmemesinin, yani her ölçekteki işletmeye aynı "en az 2 araç" şartının uygulanmasının, aslında çok farklı ağırlıkta yükler anlamına geldiğini savunuyor:

"Büyükşehirde yetki belgesi almak için en az 10 araçlık bir filo gerekiyor, bunun da en az 5'i işletme adına tescilli olmalı. Bugün 6 yaşını geçmemiş, 180 bin kilometre altındaki ikinci el bir binek aracın değerini iyimser bir tahminle 1.000.000 TL civarında düşünürsek, 5 araçlık öz mal filosu yaklaşık 5.000.000 TL sermaye demek. Şimdi buna 2 adet hibrit veya elektrikli araç ekleyin; bugünün fiyatlarıyla bu araçlar 1.800.000-2.000.000 TL civarında, yani 2 tanesi 3.600.000-4.000.000 TL. Bu, işletmenin öz mal filosuna yaptığı yatırımın neredeyse tamamına yakın bir tutar, sadece 2 araç için. Küçük işletme ya kapanmak zorunda kalacak ya da sermayesinin büyük kısmını bu 2 araca bağlamak zorunda kalacak."

"Şimdi aynı maddeyi 50, 100 veya 200 araçlık bir filosu olan işletme için düşünün. Onlar için de şart aynı: en az 2 hibrit veya elektrikli araç. Yani 200 araçlık bir filoda bu oran filonun yüzde birine bile ulaşmıyor, küçük işletmede ise filonun beşte biri, sermayenin ise neredeyse tamamı demek. Aynı kural, tamamen farklı iki yük yaratıyor. Bir işletmeye orantısız yük binerken, bir başkasına neredeyse dokunmuyor."

İşletme sahibi, bu düzensizliğin bir başka boyutuna daha dikkat çekiyor; bu da daha önce ele aldığımız "filo kiralama" tanımıyla doğrudan bağlantılı:

"Bu yönetmeliğin kapsamı zaten 30 gün ve üzeri kiralamaları, tüketici olmayan kiracılara yapılan kiralamaları ve paylaşımlı araç kiralamayı dışarıda bırakıyor. Yani bu elektrikli araç yükünü en rahat taşıyabilecek büyük filo kiralama şirketleri, kurumsal kiralama yapan finans grupları, paylaşımlı kiralama platformları zaten yönetmeliğin dışında, bu maddeye hiç tabi değiller. Yük, tam olarak bunu en zor karşılayabilecek olan günlük kiralama yapan küçük ve orta ölçekli esnafın üzerine kalıyor. Bu, hem madde hem de kapsam tanımı açısından aynı sorunun iki farklı yüzü."

Bir başka noktaya da değindi; araştırmasını bizimle paylaştı:

"Türkiye'de araç filosu bulunduran başka hiçbir sektöre, filosunun belirli bir sayısının veya oranının elektrikli ya da hibrit olması yönünde böyle bir zorunluluk getirildiğine dair bir örneğe rastlamadım. Kargo şirketleri, servis taşımacılığı, toplu taşıma, hatta kamu kurumlarının kendi filoları için böyle bir sayısal zorunluluk yok. Elektrikli araca geçişi özendirmek elbette anlaşılır bir hedef, biz de buna karşı değiliz; ama bunu sadece bizim sektörümüze, üstelik filo büyüklüğüne hiç bakmadan sabit bir sayıyla getirmek, iş yükünü paylaştırmak değil, tek bir gruba yıkmak oluyor."

İşletme sahibi, bu maddeye ilişkin bir de somut öneri getiriyor:

"Bence böyle bir zorunluluk olacaksa bile, en az 20 öz mal araca sahip işletmelerden başlamalı. Bugünkü haliyle 10 araçlık, yani en küçük ölçekli bir işletmeyi bile kapsıyor; oysa asıl büyük filolar 20, 50, 100 aracın üzerinde. Eşiği yükseltmek, hem elektrikli araca geçiş hedefinden vazgeçmek anlamına gelmez hem de küçük esnafı bu yükün dışında tutar."

Ayrıca, bizim sektörümüzle taşımacılığın diğer kollarına yaklaşımdaki farka da dikkat çekti:

"Bu yıl otobüs, midibüs, minibüs, dolmuş, taksi ve kamyon gibi araçlarla yolcu ve yük taşımacılığı yapan işletmelere, filolarını yenilerken ÖTV ödemeden araç alma imkanı tanındığı kamuoyuna duyuruldu. Ayrıca B2/D2 yetki belgeli otobüs işletmeleri, otobüs filolarına bağlı olarak otomobil de kaydettirebiliyor; hele yerli üretim elektrikli otomobillerde bu oran ve sayı sınırı normalden çok daha yüksek tutulmuş. Bizim üyelerimize turizm acentesi müşterilerimiz zaman zaman 'yolcu taşıma belgeli elektrikli aracınız var mı, kiralayabilir miyiz' diye soruyor; bu bize, bu şekilde kaydedilen bazı araçların dolaylı yoldan bizim yaptığımız işe, yani bireysel kiralamaya konu olduğu izlenimini veriyor. Biz bunu iddia değil, sahadaki gözlemimiz olarak paylaşıyoruz, ayrıca araştırılması gereken bir konu. Ama şu açık: araç kiralamak bizim asıl işimiz, ama filomuzu elektrikliye çevirirken önümüzde böyle bir ÖTV kolaylığı yok. Bizim talebimiz de aynısı: filomuzu elektrikli araçla yenilerken bize de ÖTV muafiyeti tanınsın."

Burada da bir hukuki çerçeveden söz etmek gerekir. İdare hukukunda "ölçülülük ilkesi", bir düzenlemenin amacına ulaşmak için gerekli olandan daha ağır bir yük getirmemesini; "eşitlik ilkesi" ise yalnızca aynı durumdaki kişilere aynı muamele edilmesini değil, birbirinden gerçekten farklı durumların da bu farkı gözeten bir şekilde düzenlenmesini gerektirir. Sabit bir sayısal şartın, 10 araçlık bir işletmeyle 200 araçlık bir filoya aynı şekilde uygulanması, işte bu iki ilke açısından tartışmaya açık bir görünüm sergiliyor. Bunun idari yargı önünde nasıl değerlendirileceği ayrı bir hukuki inceleme konusu; bu satırlar bir hukuki görüş değil, yalnızca meselenin çerçevesini çizme amacı taşıyor, konusunda uzman bir hukukçuya danışılmasını öneririz.

Derneğimiz, bu değerlendirmeyi de önemli buluyor; hem madde hem kapsam tanımı hem de ÖTV eşitliği talebiyle ilgili görüşlerimizi ilgili mercilere iletmeyi planlıyor. Konu hakkındaki görüşlerinizi yazımızın altındaki yorum bölümünden bizimle paylaşabilirsiniz.